علل بروز حریق و روش های اطفاء

تاریخچه آتش نشانی در ایران
حدود یكصد و پنجاه سال پیش قوای روسیه تزاری به لحاظ اشراف سیاسی و اجتماعی بر شهر تبریز كه آن زمان پایتخت و مقر ولیعهد بوده و به صرف حفظ منافع مادی خود یک واحد آتش نشانی در این شهر ایجاد می نماید. این واحد را می توان اولین واحد آتش نشانی در ایران نامید و لوازم و تجهیزاتی نیز از آن باقی مانده است كه در موزه آتش نشانی تهران نگهداری می شود.از سوی دیگر انگلیسیها نیز كه در اواخر دوران قاجار جنوب ایران و خصوصأ مناطق نفت خیز را در سیطره خود داشتند مقارن همان زمان دارای امكانات اطفاء حریق در آن مناطق بودند. شاید تأسیس دومین واحد آتش نشانی با توجه به نیاز پالایشگاه نفت در مسجد سلیمان یا آبادان باشد.

چرا نیاز به سیستم آتش نشانی و اطفائ حریق داریم؟

  • پیشگیری از بروز آتش سوزی
  • محافظت از ساختمان در برابر حریق
  • تامین سلامت كاركنان در ساختمان
  • به حداقل رساندن خسارت های مالی و اقتصادی

 

چهار عامل عمده ایجاد حریق

  • پدیده های طبیعی نظیر رعدوبرق
  • خطاهای انسانی (كبریت، ته سیگار...)
  • نواقص فنی (سیم كشی ها و وسایل برقی..)
  • آتش سوزی های عمدی (خودكشی، كینه توزی، پوشش جرم ....)

 

علل و شرایط بروز حریق
عوامل و شرایط متعددی می توانند در بروز حریق ایفای نقش نمایند كه مهم ترین آن ها شامل موارد زیراست:

  • آتش گیری مستقیم: مانند نزدیك نمودن شعله به مواد سوختنی
  • افزایش تدریجی دما: افزایش دما در یک توده زغال سنگ یا مواد آلی و حیوانی كه بتدریج دمای آن ها در اثر فشار و فعل و انفعالات بالا رفته و شروع به سوختن می كنند.
  • واكنش های شیمیائی: واكنش های نظیر تركیب آب و اسید ، پتاسیم و آب، فسفر با اكسیژن هوا، اسید نیتریک با كاغذ می تواند عامل شروع حریق گردد.
  • اصطحكاک: مالش بین دو جسم آتش گیر مانند دو قطعه چوب خشك یا ترمز شدید چرخ های هواپیما روی باند فرودگاه از نمونه های این شرایط است.
  • تمركز پرتوهای مرئی و غیر مرئی: در این حالت به دلیل خاصیت ذره بینی تمركز نور روی اشیاء باعث حریق می گردد.
  • الكتریسیته جاری: حرارت حاصل از عبور جریان برق از یك هادی دارای مقاومت بالا می تواند سبب حرارت وآتش گردد.
  • الكتریسیته ساكن: به دلیل ایجاد جرقه ناشی از اختلاف پتانسیل در مكان هایی كه دارای گاز یا بخار مواد آتشگیر باشند می تواند داشته باشد.
  • صاعقه: صاعقه دارای صدها هزار ولت اختلاف پتانسیل الكتریكی است و می تواند براحتی سبب بروز حریق گردد.
  • انفجار ناشی از مواد منفجره: دینامیت و بسیاری مواد منفجره دیگر در حین انفجار می توانند آتش سوزیهای وسیعی را ایجاد نمایند.
  • تراكم بیش از حد ماده سوختنی: تراكم بیش از حد مواد سوختنی در حالت بخار یا گاز مشابه آنچه كه درموتورهای درون سوز اتفاق می افتد همراه با یك عامل راه انداز مانند جرقه می تواند سبب بروز حریق گردد.

علل و شرایط بروز حریق در صنایع

  • عیب ساختمانی
  • عیب نگهداری و انبارداری
  • عیب عدم پیش بینی و پیشگیری از اتش سوزی
  • عیب عدم اطلاع از طروق مبارزه با حریق
  • عیب تاخیر در اطلاع یافتن از وقوع آتش سوزی
  • جرقه های ایجاد شدخ ار ماشین ها
  • كاغذ های پاره و بی مصرف
  • نشت مایعات از ظروف
  • سمباده ها و سنگ سمباده
  • فلزات مذاب
  • جوشكاری و برش فلزات
  • آتش بازی
  • خاكسترهای داف یا آتش های باقی مانده و خاموش نشده
  • مشتعل شدن روغن های داغ
  • سیگار، كبریت و فندك به خصوص سیگارهای خاموش نشده


شرایط سوخت

  • سوختهای جامد اغلب جامدات سوختنی تركیبات حاوی كربن، هیدروژن، نیتروژن و اكسیژن هستند و لذا موقع سوختن گاز دی اكسیدكربن و بخار آب تولید می كنند. در شرایطی مثل اتاقهای بسته یا فضاهای محصور كه نفوذ هوا كم بوده و اكسیژن كافی وجود ندارد، سوختن مواد به صورت ناقص رخ داده و بجای دی اكسید كربن، مونوكسید كربن كه گازی سمی است تولیدمی شود. این گاز سمی بی رنگ، بی بو و بی مزه عامل اصیل بسیاری از مرگ های ناشی از حریق است. مهمترین عوامل موثر در اشتعال مواد جامد سطح تماس ماده با هوا، خاصیت هدایت حرارتی، میزان رطوبت و سرعت انتشار شعله بر روی آنهاست.
  • سوختهای مایع این نوع سوختها مثل بنزین، الكل، نفت و گازوئیل تحت شرایط مختلف دما و فشار به شكل بخار در می آیند. در این خصوص درجه فراریت و نقطه جوش (تبخیر) اهمیت بسیاری دارد. مثلا بنزین و الكل تحت شرایط دمائی معمولی به راحتی تبخیر می شود و اگر این بخارات در فضاهای بسته و بدون تهویه هوا جمع شوند می توانند با اولین جرقه خطرانفجار و آتش سوزی را به دنبال داشته باشند.
  • سوختهای گازی معمولا در محیطهای صنعتی این گازها تحت شرایط فشار و دما در داخل سیلندرها نگهداری می شوند مثل گاز استیلن، یابا داشتن مواد اولیه در مواقع مورد نیاز تولید می شوند مثل گاز استیلن كه در انبار كاربید تولید می شود و یا به شكل طبیعی خود تحت سیستم لوله كشی مصرف می شوند مثل گاز شهری. از مهمترین گازهای قابل اشتعال می توان به هیدروژن،استیلن، متان، پروپان و غیره اشاره كرد.

مخاطرات حریق و آتش سوزی

  • شعله و حرارت
  • دود و گازهای سمی و قابل سوختن
  • كاهش اكسیژن
  • ایجاد نقص در سازه های ساختمان

گسترش و شدت حریق
سرعت گسترش حریق(شعله حریق ) بسته به نوع ماده سوختنی و شرایط بروز حریق متفاوت است. همچنین این سرعت در جهات مختلف نیز متفاوت می باشد. به طور كلی سرعت گسترش حریق برای آزبست را برابر صفر گرفته و بقیه مواد را بر اساس آن بیان می كنند. سرعت گسترش حریق در جهت عمودی و به سمت بالا بیشتر از سایر جهات و در جهت عمودی به سمت پایین كمتر از دیگر جهات است. در جداول زیر درجات مواد از نظر گسترش حریق و از نظر آتش گیری نشان داده شده است.


عوامل مؤثر بر گسترش و شدت حریق

عوامل زیر می توانند بر گسترش حریق مؤثر باشند:

  • افزایش دسترسی به اكسیژن: این عامل توسط جریان هوا امكان پذیر می گردد همچنین در موادی كه در حین سوختن می توانند اكسیژن آزاد نمایند، حریق گسترش بیشتری خواهد داشت.
  • ثبات شیمیایی ماده سوختنی: هرچه ثبات ماده از نظر حالت و تركیب شیمائی كمتر باشد، بر شدت حریق می افزاید.
  • سطح ماده سوختنی: هرچه سطح ماده قابل احتراق گسترده تر باشد شدت و سرعت حریق بیشتر می شود. مثلاًطبقه بندی مواد در انبارهای بزرگ ، منابع سوخت با سطح بزرگ و پراكندگی مواد در سطح زمین ، پوشش گیاهی وامثال آن از این جمله اند. گسترش حریق در سطوح عمودی سریع تر از سطوح افقی است.

محصولات حریق

  1. گازها و بخارت حاصل از حریق ( بخش خطرناك حریق از نگاه تلفات انسانی است )
  2. ذرات (بواسطه احتراق ناقص و در دمای پایین ایجاد می شود)
  3. شعله (قسمت قابل رویت حریق است. شدت گرمای آن وابسته به میزان اكسیژن و رنگ آن وابسته به ماده سوختنی است)
  4. گرما یا انرژی (وابسته به مدت زمان شروع حریق، نوع ماده سوختنی و نیز میزان گسترش آتش است)


روش های عمومی اطفاء حریق
اصولاً اگر بتوان یكی از اضلاع هرم حریق(حرارت، اكسیژن، مواد سوختنی یا واكنش های زنجیره ای)را كنترل و محدودنموده یا قطع كرد ، حریق مهار می شود. اگرچه واكنش های زنجیره ای لازمه بروز حریق است ولی در درجه اول اهمیت نیست.

  • سرد كردن (توسط آب، دی اكسید كربن)
  • خفه كردن (توسط كف، دی اكسید كربن، خاك، ماسه و خاك)
  • سد كردن یا حذف ماده سوختنی
  • كنترل واكنش های زنجیره ای( هالن و پودرهای مخصوص)
  • رقیق كردن هوا (نیتروژن و دی اكسید كربن)

سرد كردن
یك روش قدیمی و متداول و مؤثر برای كنترل حریق، سرد كردن است. این عمل عمدتاً به وسیله آب انجام می گیرد. یكی از خواص گاز دی اكسید كربن نیز سرد كردن آتش می باشد. میزان و روش به كارگیری آب در اطفاء حریق اهمیت دارد، این روش برای حریق دسته A مناسب می باشد .


خفه كردن
خفه كردن، پوشاندن روی آتش با موادی است كه مانع رسیدن اكسیژن به محوطه آتش گردد. این روش اگرچه در همه حریق ها مؤثر نیست ولی روش مطلوبی برای اكثر حریق ها می باشد. موادی كه برای خفه كردن به كار می روند بایستی سنگین تر از هوا بوده و یا حالت پوششی داشته باشند. ضمناً خاك، شن و ماسه و پتوی خیس نیز این كار را می توانند انجام دهند.


حذف مواد سوختنی یا محدود كردن سوخت
این روش در ابتدای بروز حریق امكان پذیر بوده و با قطع جریان ، جابجا كردن مواد، جدا كردن منابعی كه تاكنون حریق به آن ها نرسیده ، كشیدن دیوارهای حائل و یا خاكریز و همچنین رقیق كردن ماده سوختنی مایع را شامل می گردد .محدود كردن مقدار سوخت در دسترس از دو طریق به كاهش خطر حریق كمك می كند. اول از طریق كنترل مقدار موادیكه قادرند بسوزند وبرای گسترش آتش تولید گرما كنند كه به آن بار آتش سوخت گفته می شود.
دوم مقدار دودی را كه تولید می شود كنترل خواهد كرد. البته بسته به نوع موادی كه می سوزنند بار دود سوخت فرق می كند. سوختی ممكن است بار دود كم و بار اتش زیادی داشته باشد یا برعكس.


كنترل واكنش های زنجیره ای
برای كنترل واكنش های زنجیره ای استفاده از برخی تركیبات هالن مانند، CBrCIF، BrCF3 Hallon و جایگزین های آن و برخی تركیبات جامد مانند جوش شیرین، كلرورپتاسیم و پتاسیم بنفش یا كربنات پتاسیم مؤثر می باشد. این عمل برای كنترل حریق مشكل تر و گران تر از سایر روش ها است ولی می تواند به صورت مكمل برای مواد پر ارزش به كار رود .

 

به روز با پامچال...

کانال تلگرام گروه صنعتی پامچال

صدای مشتری

ارتباط با مدیریت گروه صنعتی پامچال

تماس با ما

اصفهان - منطقه صنعتی دولت آباد - کوی اطلس (19) - پلاک سوم- گروه صنعتی پامچال

45837000 - 031 , 45837001 - 031

JoomShaper